Miesiąc z literaturą japońską #3 - "Ballada o Narayamie. Opowieści niesamowite z prozy japońskiej

Fani grozy made in Japan doskonale wiedzą, że azjatyckie historie z dreszczykiem nie mają sobie równych. Człowiek przecież od zawsze bał się tego, czego nie rozumie, dlatego strachy z innego kręgu kulturowego siłą rzeczy działają na nas znacznie mocniej. Tak jest w przypadku kina (potwierdzą to zresztą wszelkie, zwykle nieudane, amerykańskie remakei). A jak sprawy mają się w kwestii literatury grozy?

"Opowiadania bizarne" Olga Tokarczuk - recenzja

 Freak show?

Tokarczuk od lat konsekwentnie zachwyca swoich czytelników – w tym mnie. Choć nie zawsze jestem na bieżąco, podchodzę do jej książek z niesłabnącą ciekawością. Wiem bowiem, że to właśnie jedna z tych autorek, które po prostu nie zawodzą. Opowiadania bizarne, w których Tokarczuk po raz kolejny pochyla się nad tym co dziwne, inne, ale jednak wpisane w doskonale nam znaną rzeczywistość, nie sprawiły mi przykrej niespodzianki. Zgodnie z oczekiwaniami.

"Co pozwala powiedzieć noc" Pierre J. Mejlak - matronacka recenzja przedpremierowa

Maltańskie opowiastki

 

Opowiadania pozwalają nam docenić prostotę, umiejętność panowania nad słowem, które zbliżone jest do perfekcji. Autor, który gubi to wyczucie, nie jest w stanie zachować proporcji, nigdy nie stanie się mistrzem krótkiej formy, nie zachwyci czytelnika wielką historią małego formatu. Tu nie da się ukryć niedociągnięć, nie można skryć ich za kolejnymi warstwami tekstu, które pozwalają zapomnieć o drobnej wtopie 50 stron wcześniej. Tu jest tylko autor, jego kunszt i czytelnik, który wyłapie każdy błąd, każdy zgrzyt. Całe szczęście istnieją pisarze, którzy są w stanie stworzyć dzieło pełne, angażujące, niepozwalające nam pozostać obojętnymi na piękno opowieści i języka. Pierre J. Mejlak – maltański twórca, którego pierwszy w Polsce zbiór opowiadań pojawi się na rynku już w tym tygodniu – jest właśnie takim pisarzem. 

"Ojciec. Opowiadania" (opracowanie zbiorowe) - recenzja

 

Ojciec: bóg, mit, człowiek

 

Motyw ojca – to brzmi jak temat na maturę ustną z języka polskiego. Przykłady możemy mnożyć w nieskończoność, choć w głowie pojawia się przede wszystkim ten najbardziej popularny. Czemu, myśląc o ojcu w literaturze, podświadomie zmierzamy do obrazu brodatego boga, karzącego swojego syna bądź zsyłającego ludziom mannę z nieba? By odpowiedzieć na to pytanie nie musimy odwoływać się do koncepcji Freuda. Wystarczy uzmysłowić sobie, że ojciec jest stworzycielem, ale potrafi także niszczyć, może być surowy i sprawiedliwy. A nam, dzieciom, przyjdzie zmierzyć się albo z wyznaniem miłości, albo symbolicznym zabójstwem.

"To, co możliwe" Elizabeth Strout - recenzja

To, co nieuchwytne

W zeszłym roku Elizabeth Strout zachwyciła czytelników subtelną, choć niesamowicie sugestywną powieścią Mam na imię Lucy. Teraz powraca nie tylko do Lucy, ale i do miejsca, w którym się wychowała, do ludzi, o których rozmawiała z matką w szpitalnej sali. To, co możliwe rozwija historię Amgash i jego mieszkańców pokazując, że człowiek jest czymś więcej, niż tylko tłem w cudzej narracji.

"Ostatni autobus i inne opowiadania" Truman Capote - recenzja

Smaczny deser

Niedawno mieliśmy przyjemność poznać pisarskie wprawki Harper Lee – Idź, postaw wartownika wywołało niemałe zamieszanie w literackim światku. Teraz do rąk czytelników trafiają wczesne teksty kolejnego doskonałego pisarza, Trumana Capote’a. Jednak, podobnie jak w przypadku pierwszego utworu Lee, jest to lektura przeznaczona dla tych, którzy twórczość amerykańskiego autora znają (i uwielbiają). Tym niezaznajomionym dobrze radzę – Ostatnim autobusem się kończy, a nie zaczyna. 

"Uzdrowiciel" Marek Vadas - recenzja

Wchodzi śmierć do baru...

Mówi się, że napisanie dobrego opowiadania jest dwa, trzy, dziesięć razy trudniejsze, niż stworzenie dobrej powieści. Tkwi w tym ziarnko prawdy. Jak wciągnąć czytelnika, wzbudzić jego uczucia, skłonić do przemyśleń przy jednoczesnym maksymalnym skondensowaniu treści? Udało się to Marianie Enriquez, która kilka miesięcy temu zachwyciła mnie zbiorem To, co utraciłyśmy w ogniu. Od tamtego czasu szukam kolejnego objawienia. Niestety Uzdrowiciel Vadasa się nim nie okazał.

"Oskarżenie" Bandi - recenzja

Uwięzieni

Nie znamy jego nazwiska, wiemy jednak, że nadal mieszka w Korei Północnej i pisze. Oskarżenie to jego jedyne dzieło, które ukazało się poza granicami totalitarnego państwa. Przeszmuglowane przez granicę opowiadania zrobiły furorę na całym świecie, a teraz pojawiły się także w Polsce. Jak prezentują się utwory Bandiego?

„Żyję w Korei Północnej od pięćdziesięciu lat,

jak gadający automat,

jak człowiek zaprzęgnięty w jarzmo.

Piszę opowiadania,

popychany do tego nie przez talent,

lecz przez oburzenie.”

Powyższy tekst najlepiej określa teksty Bandiego – zarówno ich wady, jak i zalety. Pomimo że tych pierwszych jest znacznie więcej, niż tych drugich, Oskarżenie jest utworem wartym przeczytania. Chociażby przez wzgląd na fakt, iż autor opisał swoją codzienność, doświadczenia szarego człowieka skazanego  na życie w przytłaczającym reżimie, cały czas przebywając na terenie Korei Północnej. Oskarżenie mogłoby kosztować go życie. To rzadko spotykane poświęcenie nie tylko dla sztuki, ale także dla prawdy.

Opowiadania Bandiego są cichym krzykiem, tłamszonym przez samego autora, który zdaje sobie sprawę z tego, że nie może pozwolić sobie nawet na najmniejszy przejaw niechęci do władzy. Dużo w nim ironii, jakby w państwie totalitarnym można jedynie śmiać się bądź płakać. Właśnie dlatego bohaterowie Bandiego zdają się czytelnikowi prawie nadzy, przepełnieni emocjami, które w każdej chwili mogą się z nich wylać. Mężczyzna, który pragnie pojechać do umierającej matki, lecz nie otrzymuje pozwolenia na podróż, kobieta winiąca się za tragedię, której winny był nie kto inny, jak Kim Ir Sen, matka zasłaniająca okna, by uspokoić dziecko, które panicznie boi się wizerunku Wielkiego Wodza – wszyscy oni są zaskakująco wręcz odkryci, ich emocje można czytać jak otwartą księgę. To przerażenie, poczucie winy, bezsilności, ale także podskórna wiedza, że żadna istota ludzka nie zasługuje na taki los.

Czytając Oskarżenie zastanawiałam się jednak nad tym, czym tak bardzo zachwycili się czytelnicy z zachodu (na serwisie Goodreads książka ma bardzo wysoką ocenę 4,2). Całkowita ignorancja – tylko to przychodzi mi do głowy. Bo choć odwaga Bandiego jest czymś zadziwiającym i godnym pochwały, jego opowiadania nie przedstawiają sobą niczego interesującego zarówno w treści, jak i, a nawet tym bardziej, w formie. Każdy czytelnik choć odrobinę zorientowany w kwestiach społecznych i politycznych Korei Północnej wie, że łamanie praw człowieka jest tam na porządku dziennym. Czym więc mogły nas zaskoczyć opowiadania Bandiego? Komizmem, ironią, miażdżącą choć ukrytą krytyką komunizmu. Po części spełniają one te wymagania, jednak w niewielkim stopniu. Ironii jest w utworach Koreańczyka stanowczo za mało, lecz największą wadą jest brak zawoalowanego przekazu. Owszem, sam autor mówi o swoich utworach, że są one zwyczajne jak dzika łąka. W tym przypadku nie chodzi o zwyczajność (Ci z Was, którzy znają moje upodobania doskonale wiedzą, że uwielbiam prostotę opowieści), ale o tak zwaną łopatologię. Banalne metafory czy płomienne przemowy krytykujące reżim mogą odstraszyć niejednego czytelnika. Niestety na tym polu autor poległ na całej linii.

Jak już jednak wspomniałam, pomimo wyraźnych wad, a może raczej pomimo przeciętności Oskarżenia, jest to zbiór, który warto poznać – chociażby z ciekawości, by przekonać się, jak wygląda północnokoreańska literatura zaangażowana społecznie.

Moja ocena: 5/10

Za możliwość poznania opowiadań przeszmuglowanych przez północnokoreańską granicę, dziękuję

Autor: Bandi

Tytuł: Oskarżenie

Data wydania: marzec 2017

Tłumaczenie: Małgorzata Tryc-Ostrowska

Wydawnictwo: Czarna Owca

Liczba stron: 264

"To, co utraciłyśmy w ogniu" Mariana Enriquez - recenzja

Niszcząca siła

Strach ma niejedno imię – czasem to chrobot, który nie daje nam w nocy spać, myśl siedząca gdzieś z tyłu głowy i czekająca na dogodny moment, niepokój, który zmienia się w panikę, bez, jak się wydaje, większego powodu. Strach to iskra, która – padając na odpowiedni grunt – potrafi wzniecić pożar pochłaniający wszystko, co napotka na swojej drodze.

Swoim zbiorem opowiadań Marianie Enriquez udaje się wzbudzić strach, udaje się rozniecić iskrę. Jednak teksty z Tego, co utraciłyśmy w ogniu nie mają nic wspólnego z tanimi zabiegami rodem z horrorów, wypadającymi z szafy potworami czy psychopatycznymi mordercami, uganiającymi się za bandą nastolatków z siekierą lub piłą mechaniczną. Jedyny psychopata okazuje się widmem, majakiem skłaniającym do wspominania jego mrocznej historii. A potwory? W tej prozie najstraszniejszymi potworami są ludzie.

To nie była miłość od pierwszego wejrzenia. Obyło się bez ochów i achów, bez zachwytów nad stylem, treścią czy nawet dialogami. Jednak kiedy zamknęłam tę niewielką książeczkę poczułam się dziwnie, jakby ktoś wyssał ze mnie to co ciepłe, pulsujące, żywe i zostawił pustą skorupę. Ten stan nie trwał zbyt długo, jednak wrażenie pozostało, tli się gdzieś głęboko pod skórką i być może kiedyś wydostanie się na światło dzienne. Na przykład podczas kolejnej lektury opowiadań Mariany Enriquez.

Każdego dnia myślę o Adeli. I jeśli wspomnienie o niej – o jej piegach, żółtych zębach, zbyt delikatnych jasnych włosach, kikucie ramienia, zamszowych botkach – nie pojawi się w dzień, powraca nocą, w snach. Każdy sen o Adeli jest inny, ale nigdy nie brakuje w nich deszczu ani mojego brata i mnie, stojących przed opuszczonym domem, w naszych żółtych nieprzemakalnych kurtkach, patrzących na policjantów w ogrodzie, którzy ściszonym głosem rozmawiają z naszymi rodzicami.

Opowiadania ze zbioru To, co utraciłyśmy w ogniu to znacznie więcej, niż groza. Zmasakrowane ciało chłopca, nastolatka wyrywająca sobie paznokcie podczas lekcji, dom zamieszkany przez przerażającą bytność, kobiety, które w ramach protestu dobrowolnie się podpalają. To wszystko jest tylko tłem – owszem, niepokojącym, zagadkowym i odpychającym – które ukazuje, że siła tych opowiadań nie tkwi w makabryczności wydarzeń, lecz w ludzkiej reakcji na nie. Strach, akceptacja, popadanie w paranoję, obojętność: to odpowiedzi na sytuacje kryzysowe, ale także na zwykłe życie, bo w świecie Enriquez morderstwa, brutalność czy podpalenia to smutna pieśń codzienności. Bohaterowie (w większości kobiety) muszą mierzyć się z rzeczywistością współczesnej Argentyny, pełną okrucieństwa i niesprawiedliwości, wszechobecnego brudu, narkotyków i złodziejstwa. Wiele z opowiadań Enriquez ukazuje pęknięcia w tym chaotycznym, nieprzyjaznym świecie. W tych tekstach mamy do czynienia z okultyzmem, nawiedzonymi domami czy demonami, choć tak naprawdę to ludzie okazują się w nich największym złem. Jednak i ten podział nie jest u argentyńskiej pisarki tak łatwy do zdefiniowania. Czy żona obojętna na tragiczny los męża, którym wewnątrz ducha pogardza za jego słabość i głupotę, jest osobą jednoznacznie złą? Trudno to ocenić, ale przecież to nie oceny spodziewa się od nas Enriquez. Ludzka psychika zajmuje ją dużo bardziej, niż strachy i zjawiska paranormalne, stąd też to ona staje się największym obiektem zainteresowania czytelnika, który, próbując zrozumieć bohaterki opowiadań, ich moralną niejednoznaczność, jeszcze mocniej wnikają w wykreowaną przez autorkę rzeczywistość.

W wielu z tych historii zauważyć można wręcz namacalną, fizyczną rozpacz, która trzyma w sidłach kobiety z opowiadań Enriquez. Są samotne, choć nierzadko pozostają w związku. Ich świat chwieje się w posadach. Pomimo że zdają sobie sprawę ze swojej stagnacji, uśpionego poczucia niebezpieczeństwa, depresji, czy paranoi, ciągle czekają. Na cud? Śmierć? Dalszy ciąg swojej smutnej historii? Autorka ich nie oszczędza. I trudno jest orzec czy lepszym było to, co miały, czy to, co je spotkało.

Moja ocena: 7,5/10

Za możliwość poznania prozy argentyńskiej autorki, dziękuję

Autorka: Mariana Enriquez

Tytuł: To, co utraciłyśmy w ogniu 

Tłumaczenie: Marta Jordan

Wydawnictwo: Czarna Owca 

Liczba stron: 232