"Herezje chwalebne" Lisa McInerney - recenzja

 Katolicka Irlandia odwraca oczy

Jak to dobrze, że niektórzy autorzy, nie bojąc się ciężaru poruszanego tematu, śmiało rozpoczynają z czytelnikiem grę – pełną ironii, kąśliwości, dla niektórych nawet będącą policzkiem. Bo przecież jak tu mówić o religii, by nie urazić czyichś uczuć? Lisa McInerney nie głaszcze nikogo po główce, a katolicką Irlandię uderza w najbardziej palące miejsca, bez większych sentymentów. Nie ma w niej jednak nienawiści, bezwzględności. Jest za to chęć oddania głosu tym, którzy przez kołtuńskie, ślepe społeczeństwo traktowani są jak zadżumieni.

"Spóźnione wyznania" John Boyne - recenzja

 Absolutysta

To moje kolejne spotkanie z autorem Chłopcaw pasiastej piżamie i kolejne wielkie zaskoczenie. Choć Boyne nadal śmiało korzysta z problematyki wojennej, tym razem jego powieść nakierowana jest nie na samo okrucieństwo wojny, lecz na postawę wobec niego, absurdalność machiny wojskowej i skrajne uczucia, które są w stanie zrodzić się w nawet najbardziej niesprzyjających okolicznościach.  

Tristan Sadler, młody mężczyzna, który przeżył koszmar I wojny światowej, postanawia złożyć wizytę siostrze swojego przyjaciela z frontu. Pretekstem do tego stają się listy do brata, które Tristan pragnie zwrócić nadawczyni. Jednak prawdziwą przyczyną przyjazdu do Norwich jest wstyd i ogromna potrzeba wyznania sekretu, który nie daje mu spokoju.

Boyne prowadzi akcję dwupłaszczyznowo – z jednej strony czytelnik poznaje wydarzenia roku 1919, z drugiej zaś wspomnienia Tristana z 1916. Dzięki temu wprowadzone zostaje pewnego rodzaju napięcie, rosnąca chęć zrozumienia kolei losów Tristana i jego przyjaciela Willa Bancrofta.  Poznajemy relację głównego bohatera, a przy tym narratora, który stara się przekazać załamanej po stracie brata kobiecie nie tylko prawdę o Willu, ale przede wszystkim o sobie. Rozpaczliwie pragnie zrozumienia i przebaczenia, a potrzeba ta przenika do nas z każdej karty powieści.

Powieść Boyne’a podejmuje wiele problemów ogólnoludzkich i, pomimo iż nie jest ona obszernym tomiszczem, autorowi udaje się potraktować każdy z nich w sposób pełny, skłaniający do pytań, świadczący o dbałości o szczegóły. Choć zdawać by się mogło, iż głównym problemem przedstawionym w Spóźnionych wyznaniach jest niewygodne uczucie, lub tragedia wojny, autor ukazuje nam bardziej ogólnofilozoficzny obraz ludzkich losów i ich decyzji. Dlatego też bardzo żałuję, iż wydawnictwo postanowiło zmienić oryginalny tytuł – The Absolutits. Kwestie moralne są bowiem ogromnie ważnym elementem powieści, wprowadzanym do głównego wątku za każdym razem, gdy mowa jest o wojnie, walce i bezkarnym zabijaniu drugiego człowieka. Poprzez ukazanie losów młodych ludzi, pragnących z jednej strony bronić swojego kraju, z drugiej zaś nie potrafiących do końca rozróżnić dobra od zła, Boyne skupia się na dramacie żołnierza, pozbawionego wolnej woli i możliwości wyboru. Nakierowuje nas nie tylko na okrucieństwo wojny, ale także na niesprawiedliwość samego systemu, pozbawiającego człowieka najwyższych zasad.

Spóźnione wyznania są także majstersztykiem, jeśli chodzi o kreację bohaterów, którzy uwikłani w tragiczne, bolesne relacje, skazani są na klęskę. Tristan, będący narratorem i bohaterem, jest najważniejszą postacią całej powieści, choć autor nie przedstawia go w sposób czarno-biały. Nie szczędzi bohaterowi krytycyzmu, ale także współczucia. Tristan jest postacią moralnie niesprecyzowaną. Stara się jedynie przypodobać nowemu przyjacielowi, którego postawa wobec życia i bliźniego jest niezachwiana. To bohater tragiczny, pragnący akceptacji i spełnienia, jednak zdający sobie sprawę z tego, iż nigdy nie będzie mu dane tego zaznać. Z czasem poznajemy jego mroczne sekrety, widzimy ciągłe szamotanie się nieszczęśliwego ducha poszukującego swojego miejsca na ziemi.

Jedynym minusem powieści Boyne’a mogą być dialogi, choć należy zdać sobie sprawę z tego, iż zarówno cała narracja jak i rozmowy między bohaterami stylizowane są na prozę dwudziestowieczną. Nie każdemu będą one odpowiadać, mnie momentami męczyły, choć starałam się wyłuskać z nich to, co najważniejsze. To niewielka skaza na tym pięknym dziele i nie wydaje mi się, by należało się nią przejmować.

Spóźnione wyznania Boyne’a to powieść zaskakująca, choć prawdopodobnie wielu z Was po przeczytaniu opisu z tyłu książki domyśliło się już co nieco na temat tajemnicy Tristana. Jednak, uwierzcie mi, to nie sama fabuła jest tu najważniejsza, lecz to, co się za nią kryje – odważne poruszenie niełatwych tematów, próba zrozumienia ludzkiej moralności i ukazanie niszczącej siły, która drzemie w każdym z nas.

Moja ocena: 7/10

Autor: John Boyne

Tytuł: Spóźnione wyznania

Wydawnictwo: Znak Literanova

Data wydania: 3.03.2014

Liczba stron: 320

"Chłopiec w pasiastej piżamie" John Boyne - recenzja

Za ogrodzeniem

Tadeusz Różewicz zastanawiał się czy może istnieć poezja po holokauście i sam udowodnił, że jest to jak najbardziej możliwe. Jakoś doszliśmy do siebie po wstrząsających wydarzeniach II wojny światowej, jednak ciągle powstające dzieła o tej tematyce uświadamiają, że nadal nie potrafimy odpowiedzieć na pytanie: Dlaczego?

Książka Johna Boyne’a nie jest typowym utworem o holokauście. Autor pozwala nam bowiem ujrzeć obóz koncentracyjny oczyma dziecka, niemieckiego chłopca, który zmuszony zostaje przenieść się z pięknego domu w Berlinie do szarego, jednopiętrowego domku w

Po-Świeciu. Bruno, razem ze swoimi rodzicami i siostrą Gretel (Beznadziejnym Przypadkiem), musi przyzwyczaić się do nowego miejsca, w którym wszystko jest inne niż w Berlinie. Jednak najdziwniejsze ze wszystkich jest okno w pokoju Bruna, z którego doskonale widać mężczyzn i chłopców w pasiastych piżamach.

Miałam spore problemy z napisaniem recenzji Chłopca w pasiastej piżamie. Napisać coś i nie zdradzić czytelnikowi zbyt wiele to duża sztuka. W przypadku książki Johna Boyne’a wiemy i tak za dużo od samego początku – dzięki okładce, opisowi i wszechobecnym opowieściom o świetnej powieści i równie dobrym filmie. Postaram się jednak polecić Wam tę książkę i nie odrzeć Was z przyjemności czytania – a zapewniam Was, że będzie ona wielka.

Utwór Boyne’a z pewnością zaciekawi każdego, kto interesuje się tematyką obozów koncentracyjnych. Ukazuje ona bowiem w sposób bardzo niekonwencjonalny, jak niewinne dziecko jest w stanie zagubić się w świecie pełnym niezrozumiałej przemocy i niesprawiedliwości. Perspektywa dziecięca w doskonały sposób unaocznia bezsens tego, co spowodowało śmierć prawie sześciu milionów Żydów.

Poznając głównego bohatera wiemy, że już niebawem jego życie się odmieni. Żyje on przecież w niebezpiecznych czasach, których nie jest w stanie zrozumieć, a przed którymi chroni go kochająca matka i surowy, choć dobry (dla swej rodziny) ojciec, którego zawód dla Bruna jest całkowitą niewiadomą. Gdy przyjaciele pytają go, czym zajmuje się jego tato, nie jest w stanie im odpowiedzieć. Jest pewien, że robi coś ważnego i dobrego, bo przecież to taki porządny człowiek, który w dodatku bardzo przystojnie wygląda w wyprasowanym mundurze. Kiedy przez wzgląd na pracę ojca jego rodzina trafia do Po-Świecia, Bruno nie potrafi odnaleźć się w obcym miejscu. Szybko jednak postanawia zmienić swoje życie w przygodę – w przyszłości zostanie przecież słynnym poszukiwaczem. Pierwsza zagadka do rozwiązania związana była z dziwnymi ludźmi za ogrodzeniem: dlaczego oni mogą całymi dniami chodzić w piżamach, a on nie?

Świat Bruna jest czarno-biały. Jego ojciec jest dobry, bo dba o swoje dzieci. Porucznik Kotler jest zły, bo mówi do Bruna lekceważącym tonem i sprawia, że Beznadziejny Przypadek zachowuje się jeszcze głupiej, niż zwykle. Nic więc dziwnego, że gdy przyszło mu pojąć warunki życia za ogrodzeniem, nie zrozumiał z nich prawie nic. Widział jednak smutek ludzi, ich szare, chore twarze i niezdrową chudość. Wiedział, że bicie człowieka tylko dlatego, że potknął się podając jedzenie jest okrutne. Perspektywa dziecka, którą autor pokazuje nam w sposób wręcz jaskrawy, używając dziecięcego języka, powtórzeń i przejęzyczeń, jest jedyną możliwą perspektywą w świecie opanowanym przez chorą przemoc. Jednak czytając Chłopca w pasiastej piżamie wiemy, że żadne dziecko nie mogło zmienić biegu historii, nie mogło zatrzymać tego morderczego pędu, mimo że dużo wyraźniej postrzegało istotę człowieczeństwa.

Powieść Boyne’a urzeka. Autor w prosty sposób pokazuje nam temat, który boli nas w dalszym ciągu, i który prawdopodobnie boleć będzie jeszcze przez wiele, wiele lat. Z drugiej jednak strony nie pozwala nam zapomnieć o tym, że po obu stronach znajdowały się dzieci, które pragnęły tylko bawić się i beztrosko spędzać swoje najlepsze lata, poznawać nowych ludzi i po prostu żyć. 

Moja ocena: 7/10

Autor: John Boyne

Tytuł: Chłopiec w pasiastej piżamie

Data wydania: 17.04.2013

Wydawnictwo: Replika

Liczba stron: 202

"Zmowa" Stuart Neville - recenzja

Nie ufaj nikomu (zwłaszcza autorowi)

 

W 2012 roku rozpływałam się w zachwytach nad pewną powieścią, którą wybrałam z czystej ciekawości z katalogu wydawnictwa W.A.B. Były to Duchy Belfastu nieznanego wtedy irlandzkiego pisarza. Gdy zobaczyłam, że W.A.B. wydaje kontynuację tej książki, bez wahania wpisałam ją na listę must have.

Jeśli ktoś z Was nie czytał Duchów Belfastu, niech nawet nie próbuje zabierać się za kolejną część. Zmowa to jedno wielkie nawiązanie do poprzedniej powieści, bezpośrednia kontynuacja, która bez swojej poprzedniczki wyda się jednym wielkim bełkotem. Dlatego jeśli ciekawi Was powieść Neville’a, rozpocznijcie od Duchów Belfastu.

Gerry Fegan zniknął. Wydawać by się mogło, że wszystko wróciło do porządku i nikt już nie pamięta o masakrze na farmie. Nic bardziej mylnego. Jedna osoba, którą Fegan pozostawił przy życiu, teraz pragnie zemsty. Byk O’Kane chce raz na zawsze uciszyć tych, którzy przeżyli i pozbyć się Fegana, przez którego nie jest w stanie przespać spokojnie nocy. W tym samym czasie inspektor Jack Lennon stara się odkryć tajemnicę, która kryje się za wydarzeniami na farmie. Nie wzbudza tym przychylności swoich przełożonych.

Neville prowadzi swoją powieść tak, jak tygryski lubią najbardziej – poprzez technikę punktów widzenia. Dlatego całą sytuację poznajemy głównie z perspektywy Fegana, Lennona i Podróżnika – mordercy zatrudnionego przez O’Kane’a. Dzięki temu akcja płynie wartko i nie ma chwili na to, żeby zdążyć się znudzić. Autor wprowadza nas w historię bardzo wprawnie, co chwila przeskakując od jednej do drugiej postaci. W żadnym wypadku nie jest to jednak zarzut. Pomimo tego szybkiego tempa, Neville zostawia swoim czytelnikom czas na poznanie bohaterów, choć wyraźnie jego oczkiem w głowie jest Lennon. To na jego przeszłości i odczuciach skupia się najbardziej.

Widać, że irlandzki pisarz w pewien sposób upodobał sobie jednostki chore społecznie, stąpające po cienkiej linii między dobrem a złem, raz chwiejąc się w jedną, raz w drugą stronę. W poprzedniej części głównym bohaterem był Gerry Fegan – były bojownik IRA, człowiek, który nie zawaha się przed wciśnięciem Ci oczu w czaszkę, zalewający każdy kawałek swojego ciała podłą whisky. Tym razem Neville skupił się na policjancie katoliku, znienawidzonym przez swoją rodzinę po wstąpieniu w szeregi Królewskiej Policji Ulsteru. Człowieku, który kupuje to, na co go nie stać i zapożycza się, żeby mieć więcej. Nieszczęśliwym samotniku szukającym pocieszenia w przygodnym seksie, po którym spędza zadziwiająco dużo czasu pod prysznicem. To najmocniejsza strona Neville’a – tworzenie postaci, które są nie tylko wiarygodne, ale także wzbudzające emocje. Nie ważne czy pozytywne, czy negatywne. Ważne, że nie pozostają nam obojętni.

O kolejnej zalecie powieści nie mogę powiedzieć zbyt wiele, by nie zdradzić fabuły tym, którzy po nią sięgną. Należy jednak nadmienić, że Neville w sprawny sposób pokazał czytelnikom relacje między bohaterami – mowa przede wszystkim o związku Lennona z resztą policjantów oraz Fegana i Ellen, dziewczynką, która widzi więcej niż inni. To prawdziwe smaczki, które sprawiają, że lektura Zmowy staje się wielowymiarowa.

Tu jednak lista plusów się kończy. O ile Duchy Belfastu wydawały mi się nowatorskie i bezkompromisowe, Zmowa jest powieścią, która lekko trąci odgrzewanym kotletem. Sprawa, która pojawiła się w poprzedniej części teraz powraca w odrobinę zmienionej formie. Dodatkowo, na nieszczęście autora i biednych czytelników, fabuła nie należy do najbardziej odkrywczych. Wielu wydarzeń po prostu się spodziewamy, inne nie wzbudzają w nas zdziwienia. Trochę to smutne, bo walka Fegana z upiorami z przeszłości była czymś, co zrobiło na mnie prawdziwe wrażenie. Teraz spodziewałam się czegoś co najmniej tak samo dobrego, zyskałam zaś średniaka – kryminał, który można przeczytać w przyjemny, letni dzień.

Jest jeszcze jedna rzecz, która straszliwie raziła mnie podczas lektury, a której za nic w świecie bym się nie spodziewała. To nienaturalność w budowaniu dialogów. W niektórych miejscach Neville wyraźnie starał się nadać pewnym wypowiedziom twardości i brutalności, jednak czynił to nieudolnie, budując śmieszne wiązanki przekleństw, które wzbudzały mój (niezbyt serdeczny) śmiech. Uważam, że kryminał bez siarczystej „kurwy” to kryminał niepełny, jednak Neville wyraźnie przesadził, niezamierzenie idąc w stronę groteski.

Pomimo swoich plusów Zmowa plasuje się na mojej półce jako kryminał średni. Kiedy na rynku wydawniczym pojawi się kolejna powieść Neville’a, nie rzucę się na nią tak łapczywie, jak na tę. 

Moja ocena: 5/10

Autor: Stuart Neville

Tytuł: Zmowa
Data wydania: 20.05.2015
Wydawnictwo: W.A.B. 
Liczba stron: 384
Gatunek: kryminał, thriller