"Żaby" Mo Yan - recenzja

 Żaby i Kijanki

Każde dziecko jest jedyne, nikt go nie może zastąpić. Czy krew na rękach nigdy nie daje się zmyć? Czy dusza w okowach winy nigdy nie znajdzie wyzwolenia? – Choć te pytania padają pod sam koniec ostatniej powieści Mo Yana, można potraktować je jako kwintesencję Żab. Chiński noblista na tym jednak nie poprzestaje.

Żaby to opowieść o życiu niesamowitej kobiety, Wan Serce, nazywanej przez autora ciotką. Po ukończeniu studiów położniczych ciotka postanawia przegonić z rodzimej wsi zabobonne „babki”, które do tej pory zawodowo zajmowały się przyjmowaniem porodów, wyglądających bardziej jak rzeź niewiniątek, niż sprowadzanie nowego życia na nasz świat. Wan Serce przyjęła tysiące porodów, a jednym z dzieci, którym pomogła się urodzić, był Kijanka. To on jest autorem powieści, będącej zbiorem listów do swojego mistrza.

Jednak ciotka ma na dłoniach dwa rodzaje krwi – dobrą, związaną z rodzącym się życiem i złą, składaną przez bohaterkę w ofierze systemowi, w który wierzy ślepo jak nikt inny z całej wioski. Życie znienawidzonej i kochanej jednocześnie Wan Serce oglądamy oczami Kijanki, który po latach postanowił stworzyć dramat o losach swoich i ciotki.

Powieść Mo Yana zaskakuje lekkością, która, wydawać by się mogło, kłóci się z tak trudną problematyką, jaką jest kontrola narodzin i wszystkie jej konsekwencje. Autor nie stara się jednak moralizować, lecz przekazać historię z pogranicza ludowej opowieści i rzeczywistości, która niejednokrotnie wywołuje uśmiech na twarzach czytelników lub wyciska łzy z ich oczu. To właśnie dzięki stylowi autora, który nie sili się na wydumane, filozoficzne rozmyślania, Żaby czyta się wprost niesamowicie. Szybko, z przyjemnością, ale nie bezrefleksyjnie.

Prostota języka wiąże się także z samymi bohaterami, których jak najdokładniej pragnie nam ukazać Mo Yan. Są to przecież ludzie o nieskomplikowanych potrzebach – pragnący dzieci i powodzenia w życiu. Jednak autor nie ucieka także od tematu bogactwa i kariery, które szybko wkradają się w życia ludzkie, zmieniając ich zachowanie i postrzeganie rzeczywistości. Główny bohater również nie jest w stanie uciec przed ciągłym pędem za sławą i poszanowaniem społeczeństwa. Słaby i pragnący uszczęśliwić rodzinę i otoczenie Kijanka nie zauważa wroga, który pozbawi go spokoju sumienia na wiele lat. Każdy z bohaterów Żab skazany jest na swoją kulturę, pełną gwałtu i przemocy. Czy będą w stanie ją przezwyciężyć, lub choćby zniwelować na tyle, by żyć bez krwi na rękach?

Gratką dla czytelnika jest także sama struktura powieści. Jak już wspomniałam, Żaby to powieść epistolarna, składająca się z listów do przyjaciela/mistrza z Japonii, nieobecnego autorytetu, którego głosu nie przyjdzie nam usłyszeć, gdyż to nie on sam, a jego wpływ na Kijankę jest najważniejszy. Zachęcony do opowiedzenia losów ciotki, autor przekazuje w listach historię rozwoju wioski i jej mieszkańców, mierzących się z zarówno ze swoim dziedzictwem jak i przyszłością narodu. Jednak prawdziwym zaskoczeniem jest ostatnia część powieści, w której Mo Yan prezentuje nam ów dramat, nad którym lata pracował Kijanka. Wybitny noblista w roli dramatopisarza? O tak, jak najbardziej. To wspaniałe i pomysłowe dopełnienie formy, którą obrał autor, ale przede wszystkim sposób na potraktowanie tematu w odrobinę inny, bardziej groteskowy sposób.

Żaby to powieść o bolesnym, palącym problemie, który wzbudzał i nadal wzbudza wiele kontrowersji. Niejednokrotnie jest przy tym jednak zabawna i rozczulająca, choć jej wydźwięk pozostaje przygnębiający. Jestem przekonana, że to świetny wybór zarówno dla fanów autora jak i dla tych, którzy dopiero rozpoczynają swoją przygodę z dziełami chińskiego noblisty.

Moja ocena: 8/10

Autor: Mo Yan

Tytuł: Żaby

Wydawnictwo: W.A.B

Data wydania: 28.05.2016

Tłumaczenie: Małgorzata Religa 

Liczba stron: 640

"Złoty chłopak, szmaragdowa dziewczyna" Yiyun Li - recenzja

Samotność w tłumie

Jak być może pamiętacie – nie należę do wielkich fanek opowiadań. Krótka forma od zawsze była dla mnie czymś w rodzaju zalążka historii, która ledwie zdąży się zacząć, a już się kończy. Jednak ostatnio coś w tej materii zaczęło się zmieniać. Najpierw dzięki pięknej prozie Krisztiny Tóth, która zostawiła mnie z poczuciem pustki i jasno sprecyzowanymi uczuciami, pomimo całkowitego zapomnienia fabuły tekstów. Teraz dzięki zbiorowi Złoty chłopak, szmaragdowa dziewczyna Yiyun Li – chińskiej autorki od lat mieszkającej w Stanach – zaczynam powoli zakochiwać się w krótkich formach.

Złoty chłopak, szmaragdowa dziewczyna to zbiór dziewięciu opowiadań, z czego pierwsze, Dobroć, mogłabym spokojnie nazwać mini-powieścią. I chociaż każde z nich dotyczy innego tematu, Yiyun Li z łatwością spina je niewidzialną klamrą. Podobieństwo zauważamy w sposobie kreowania postaci, świecie przedstawionym i przede wszystkim w poczuciu przejmującej, wszechobecnej rezygnacji, które towarzyszy nam podczas obcowania z tekstami chińskiej pisarki.  

Yiyun Li naznacza swoich bohaterów życiem trudnym i samotnym, a co ważniejsze, pozbawionym nadziei (a może nawet chęci) na jakąkolwiek poprawę. Wybiera ich losy spośród tłumu i ukazuje je w przybliżeniu, które dla czytelników z naszego kręgu kulturowego może być niesamowicie bolesne. To portrety ludzkiej niedoli, beznadziei dnia codziennego, smutnych, szarych żyć skazanych na niezrozumienie i zapomnienie. Pełno w nich niepojętych dla nas niesprawiedliwości, jak sprzedanie swojego dziecka czy kradzież kobiety, ale także tego, co dla wielu z nas, niezależnie od dzielących nas barier, bywa nie do wytrzymania: śmierć ukochanego dziecka, zdrada i wieczna samotność. W opowiadaniu Mężczyzna jak on, główny bohater – żyjący z matką kawaler – solidaryzuje się z nękanym przez własną córkę mężczyzną, posądzonym o zdradę i utrzymywanie kochanki. Sprawa nagłośniona przez media wywołała w starym nauczycielu uczucia, które dawno już zepchnął w głąb siebie. Kiedyś i on stał się ofiarą pomówienia. Tekst ten ukazuje jednak nie tyle złość i frustrację na zaistniały porządek, w którym niesprawiedliwość bierze się z ludzkiej potrzeby oskarżania, co poczucie rezygnacji i pogodzenie się ze swoim piętnem. Nie mam już o tym świecie nic do powiedzenia ­– mówi ojciec bohatera przed popełnieniem samobójstwa. Te same słowa mężczyzna kieruje do nieszczęśliwego ojca.

Wszyscy troje byli samotni, smutni i bez szans na to, że choć trochę nawzajem się pocieszą, mogli jednak z wielkim staraniem stworzyć świat, w którym znalazłoby się miejsce na ich samotność.

Z opowiadań Yiyun Li, pomimo całego bólu i nieszczęścia, płynie niesamowity spokój, cicha zgoda zawarta z losem, który tak rzadko bywa dobry. Czuć to nie tylko w historiach przedstawionych przez autorkę, ale także w samym jej stylu – niespiesznym, skupionym na człowieku i jego odczuciach, na jego pragnieniach, które prawdopodobnie nigdy się nie ziszczą. To teksty wypowiedziane cicho, ze spuszczoną głową, dochodzące do nas jakby z innego świata. I nie dlatego, że dzieli nas bariera językowa czy kulturowa – pewne więzy istnieją poza ograniczeniami miejsca i czasu. Yiyun Li opowiada nam o świecie wewnątrz, wypływającym z najgłębszych potrzeb i największych zawodów, ze strachu o życie najbliższej osoby i niemej złości na niesprawiedliwość. To historie skupione na samej esencji człowieczeństwa, wydawałoby się zupełnie niemożliwej do uchwycenia.

Moja ocena" 7/10

Za podróż do Państwa Środka dziękuję  

Autorka: Yiyun Li

Tytuł: Złoty chłopak, szmaragdowa dziewczyna

Data wydania: 2.06.2016

Wydawnictwo: Czarne

Liczba stron: 256

"Bum!" Mo Yan - recenzja

Mięsny bożek

Chiński noblista Mo Yan już nie raz mnie zaskoczył, nie raz oczarował i zachwycił, nie raz skłonił do refleksji. Dlatego też sięgam po jego powieści bez wahania, doskonale wiedząc, że nie wiem, czego mogę się spodziewać.

Luo Xiaotong opowiada mnichowi, a zarazem nam, historię swojego dzieciństwa. Xiaotong nie był zwykłym dzieckiem – gdy ojciec uciekł od nich z inną kobietą, stał się niewolnikiem własnej matki, opętanej myślą o odegraniu się na mężu.  Jednak to nie praca męczyła go najbardziej, a skąpstwo rodzicielki, która odmawiała mu najważniejszego w jego życiu pokarmu, mięsa. To właśnie ono stało się dla Xiaotonga sensem istnienia, jedyną przyjemnością i pragnieniem, za które byłby w stanie każdego nazwać ojcem, sprzedać wszystko i wszystkich. Stało się także nieodłącznie symbolem siły i władzy, które odróżnia prawdziwych mięsożerców od tych, którzy nie mogą pozwolić sobie na ten przysmak. Wydawałoby się, że opętane miłością do mięsa dziecko, dorastające w rzeźniczym miasteczku, ma przed sobą świetlaną przyszłość...

Bum! jest powieścią cudownie niejednoznaczną, otwierającą czytelnikowi drogę do interpretacji – co ważne, drogę niełatwą. Poprzez podzielenie utworu za pomocą czasu, na  historię opowiadaną przez Xiaotonga i to, co teoretycznie dzieje się podczas opowiadania jej, w starej świątyni i tuż obok, Mo Yan wprowadza do niego pewnego rodzaju atmosferę halucynacji, nie pozwalając nam wierzyć we wszystko, co wypływa z ust narratora. Co jest prawdą, a co tylko wymysłem bohatera? Czy obsesja zniszczyła go tak bardzo, iż nie jest w stanie przestać nią żyć? Początkowo wydarzenia ze świątyni są dużo mniej zajmujące od opowieści o dzieciństwie Xiaotonga, później jednak stają się w pewnym sensie definiujące, dopowiadające pewne ukryte w narracji treści. Są drugim głosem, będącym jednak tak samo mało wiarygodnym, jak głos pierwszy.

Jednak Mo Yanowi nie chodzi o prawdę, lecz o samą opowieść. Bum! jest hołdem złożonym powieści samej w sobie, powieści rozległej i nieprzystającej do dzisiejszych czasów, w których człowiek coraz mniej zainteresowany jest literaturą.

Powieść nie powinna poświęcać swojej godności tylko po to, by zadowolić nasze goniące za sensacją czasy. Nie powinno się skracać jej, ograniczać i upraszczać jedynie po to, by przypodobać się gustom pewnej grupy czytelników. Ona właśnie ma być taka długa, taka gęsta, taka trudna, a jak ktoś nie chce czytać, to niech nie czyta. I choć miałby mi pozostać tylko jeden jedyny czytelnik, i tak będę pisać w ten właśnie sposób.

Autor nie ma zamiaru poddać się sile mody i oczekiwań, daleki jest od przypodobania się wybrednemu czytelnikowi, który wychodzi z założenia9, iż pisarz będzie zmieniał się wraz z nim. Mo Yan tworzy zatem powieść dla samej powieści, opowieść o sile dzieciństwa, które trzyma człowieka w swoich kleszczach i nie pozwala mu dorosnąć. Opowieść o obłędzie i wiecznym, nienasyconym pragnieniu. Przewrotnie pisze jednak także o czasach, o których wspomniał we wstępie – czasach szybkiego, zachłannego pochłaniania, czasach bezmyślnej przyjemności. W jednym z fragmentów powieści, narrator zachwyca się chłopcem, który nawet nie gryzie mięsa, lecz połyka je z przyjemnością w ogromnych ilościach. Ta sytuacja jest bardziej wymowna, niż mogłoby się wydawać.

Jednak Bum! pozostawił we mnie pewien niedosyt, a może nawet poczucie niezadowolenia. Owszem, jak najbardziej przyklaskuję zamysłowi autora, który pragnie pisać powieści długie i treściwe, nasycone do granic możliwości. Uwielbiam jego styl i z pewnością w ciemno kupię  jego kolejną książkę, wiedząc że mogę spodziewać się arcydzieła. Lecz w przypadku Bum! coś nie do końca zagrało. Problem tkwi po części w głównym temacie, którym jest  dziecko opętane miłością do mięsa, będącym wariacją motywu znanego z Obfitych piersi, pełnych bioder. W tym wykonaniu wydał mi się  zbyt schematyczny i nie do końca wykorzystany. Również opowieść Xiaotonga nie porwała mnie tak, jak się tego spodziewałam. Być może moje oczekiwania były zawyżone przez wzgląd na poprzednie dzieła autora, które miałam przyjemność czytać, a może Bum! nie jest aż tak udaną powieścią. Tego nie dam rady osądzić.

Bum!, jak przystało na utwór Mo Yana, jest książką trudną, niezwykłą i nieprzystającą do znanej nam rzeczywistości. Ta pełna brudu i przemocy, ale także śmiechu i piękna powieść, z pewnością zachwyci wielu z Was, o ile szukacie czegoś więcej, niż taniej sensacji.

Moja ocena: 6/10
 

Autor: Mo Yan

Tytuł: Bum!

Wydawnictwo: W.A.B.

Data wydania: 13.11.2013

Liczba stron: 524