niedziela, 18 grudnia 2016

"Chłopiec w pasiastej piżamie" John Boyne - recenzja

Za ogrodzeniem


Tadeusz Różewicz zastanawiał się czy może istnieć poezja po holokauście i sam udowodnił, że jest to jak najbardziej możliwe. Jakoś doszliśmy do siebie po wstrząsających wydarzeniach II wojny światowej, jednak ciągle powstające dzieła o tej tematyce uświadamiają, że nadal nie potrafimy odpowiedzieć na pytanie: Dlaczego?




Książka Johna Boyne’a nie jest typowym utworem o holokauście. Autor pozwala nam bowiem ujrzeć obóz koncentracyjny oczyma dziecka, niemieckiego chłopca, który zmuszony zostaje przenieść się z pięknego domu w Berlinie do szarego, jednopiętrowego domku w

Po-Świeciu. Bruno, razem ze swoimi rodzicami i siostrą Gretel (Beznadziejnym Przypadkiem), musi przyzwyczaić się do nowego miejsca, w którym wszystko jest inne niż w Berlinie. Jednak najdziwniejsze ze wszystkich jest okno w pokoju Bruna, z którego doskonale widać mężczyzn i chłopców w pasiastych piżamach.



Miałam spore problemy z napisaniem recenzji Chłopca w pasiastej piżamie. Napisać coś i nie zdradzić czytelnikowi zbyt wiele to duża sztuka. W przypadku książki Johna Boyne’a wiemy i tak za dużo od samego początku – dzięki okładce, opisowi i wszechobecnym opowieściom o świetnej powieści i równie dobrym filmie. Postaram się jednak polecić Wam tę książkę i nie odrzeć Was z przyjemności czytania – a zapewniam Was, że będzie ona wielka.



Utwór Boyne’a z pewnością zaciekawi każdego, kto interesuje się tematyką obozów koncentracyjnych. Ukazuje ona bowiem w sposób bardzo niekonwencjonalny, jak niewinne dziecko jest w stanie zagubić się w świecie pełnym niezrozumiałej przemocy i niesprawiedliwości. Perspektywa dziecięca w doskonały sposób unaocznia bezsens tego, co spowodowało śmierć prawie sześciu milionów Żydów.



Poznając głównego bohatera wiemy, że już niebawem jego życie się odmieni. Żyje on przecież w niebezpiecznych czasach, których nie jest w stanie zrozumieć, a przed którymi chroni go kochająca matka i surowy, choć dobry (dla swej rodziny) ojciec, którego zawód dla Bruna jest całkowitą niewiadomą. Gdy przyjaciele pytają go, czym zajmuje się jego tato, nie jest w stanie im odpowiedzieć. Jest pewien, że robi coś ważnego i dobrego, bo przecież to taki porządny człowiek, który w dodatku bardzo przystojnie wygląda w wyprasowanym mundurze. Kiedy przez wzgląd na pracę ojca jego rodzina trafia do Po-Świecia, Bruno nie potrafi odnaleźć się w obcym miejscu. Szybko jednak postanawia zmienić swoje życie w przygodę – w przyszłości zostanie przecież słynnym poszukiwaczem. Pierwsza zagadka do rozwiązania związana była z dziwnymi ludźmi za ogrodzeniem: dlaczego oni mogą całymi dniami chodzić w piżamach, a on nie?



Świat Bruna jest czarno-biały. Jego ojciec jest dobry, bo dba o swoje dzieci. Porucznik Kotler jest zły, bo mówi do Bruna lekceważącym tonem i sprawia, że Beznadziejny Przypadek zachowuje się jeszcze głupiej, niż zwykle. Nic więc dziwnego, że gdy przyszło mu pojąć warunki życia za ogrodzeniem, nie zrozumiał z nich prawie nic. Widział jednak smutek ludzi, ich szare, chore twarze i niezdrową chudość. Wiedział, że bicie człowieka tylko dlatego, że potknął się podając jedzenie jest okrutne. Perspektywa dziecka, którą autor pokazuje nam w sposób wręcz jaskrawy, używając dziecięcego języka, powtórzeń i przejęzyczeń, jest jedyną możliwą perspektywą w świecie opanowanym przez chorą przemoc. Jednak czytając Chłopca w pasiastej piżamie wiemy, że żadne dziecko nie mogło zmienić biegu historii, nie mogło zatrzymać tego morderczego pędu, mimo że dużo wyraźniej postrzegało istotę człowieczeństwa.



Powieść Boyne’a urzeka. Autor w prosty sposób pokazuje nam temat, który boli nas w dalszym ciągu, i który prawdopodobnie boleć będzie jeszcze przez wiele, wiele lat. Z drugiej jednak strony nie pozwala nam zapomnieć o tym, że po obu stronach znajdowały się dzieci, które pragnęły tylko bawić się i beztrosko spędzać swoje najlepsze lata, poznawać nowych ludzi i po prostu żyć. 

Moja ocena: 7/10


Autor: John Boyne
Tytuł: Chłopiec w pasiastej piżamie
Data wydania: 17.04.2013
Wydawnictwo: Replika
Liczba stron: 202

poniedziałek, 12 grudnia 2016

"Ciemności, weź mnie za rękę" Dennis Lehane - recenzja




 Hello darkness, my old friend


Lehane znany jest szerokiej publiczności głównie dzięki adaptacjom filmowym – Rzece Tajemnic oraz Wyspie Tajemnic. Ciemności, weź mnie za rękę jest drugą powieścią serii Kenzie – Gennaro, która opowiada o losach dwójki prywatnych detektywów. Nie powinno to jednak zrazić czytelników, którzy nie mieli okazji zapoznać się z twórczością tego amerykańskiego pisarza. Powieść będzie smakołykiem dla fanów, jak i dla tych, którzy dopiero rozpoczynają przygodę z Dennisem Lehane.



 


Narracja powieści jest pierwszoosobowa – wszystkie wydarzenia opowiadane są przez Patricka Kenzie – detektywa samotnie spędzającego Święto Dziękczynienia i wspominającego bliskich, którzy go opuścili. Czy umarli? Czy coś im się stało? Tego dowiemy się z czasem, czytając kolejne rozdziały. Autor z rozmysłem buduje swoją powieść na zasadzie retrospekcji – zaostrza nasz apetyt już na samym początku, abyśmy zapragnęli jak najszybciej rozwiązać tajemnicę czekającą zarówno na detektywów jak i na nas.



Patrick Kenzie i Angela Gennaro tym razem mają zadbać o cenioną doktor psychiatrii oraz jej syna, którzy najprawdopodobniej stali się celem bostońskiej mafii. Przecież tylko mafia może być na tyle bezczelna, aby wysłać zatroskanej matce pojedyncze zdjęcie jej rodzonego syna. Przerażona Diandra prosi detektywów o obserwowanie jej pociechy, która, jak się okazuje, na uczelni prowadzi życie, najdelikatniej mówiąc, rozwiązłe. W międzyczasie Kenzie spotyka swoją dawną koleżankę z klasy, która następnego dnia zostaje znaleziona martwa z jego wizytówką w ręku. Przypadek? Jak wiemy w prozie kryminalnej nie ma miejsca na przypadki i zbiegi okoliczności, a Ciemności... jest tego doskonałym przykładem.



Muszę przyznać, że początkowo zdenerwowało mnie to, że narracja jest pierwszoosobowa, a autor bawi się ze mną w kotka i myszkę. Zupełnie nie miałam ochoty na opowieść opuszczonego detektywa po traumatycznych przeżyciach. Jednak już po kilku stronach dałam się wciągnąć bez reszty w świat brudnego Bostonu i wszystkich jego mrocznych tajemnic, kryjących się w ciemnych zakamarkach. A im dalej w las, tym przyjemniej czytało mi się tę układankę wydarzeń misternie uknutą przez Lehane’a. Fabuła jest niewątpliwie główną zaletą tej powieści. Fani kryminałów oraz wszyscy ci, którzy są w stanie docenić dobrze napisany kawałek literatury rozrywkowej w sekundzie wsiąkną w świat przedstawiony przez autora. Niepokój, który zasiano w nas na samym początku, powoli kiełkuje wspomagany zaskakującymi zdarzeniami oraz rozwojem akcji. Intryga rozwija się stopniowo, powoli, abyśmy jak najdokładniej smakowali wszystko, co ukazuje nam Lehane – począwszy od prywatnego życia detektywów, przez śledzenie młodego bawidamka, aż po okrutne zbrodnie, które opisywane są z niesamowitym kunsztem i pisarskim wyczuciem. I chociaż wszystko to przekazywane jest czytelnikowi bez pośpiechu, by przypadkiem nie zachłysnął się natłokiem wydarzeń, to ja nie nudziłam się nawet przez ułamek sekundy.



Oczywistym jest jednak, że dopracowana fabuła nie wystarcza, aby książkę nazwać dobrą. Przecież nie od dziś wiadomo, że o poziomie literatury decyduje przede wszystkim stopień umiejętności pisarskich danego autora. Pomysł na treść jest rzeczą drugorzędną, a w przypadku, gdy twórca całkowicie nie radzi sobie z pisarskimi obowiązkami, staje się zupełnie nieznaczący. I choć z wrodzonej wredoty chciałabym napisać, że Lehane zawiódł na polu dialogów lub przedstawienia postaci, to niestety byłoby to całkowite zafałszowanie rzeczywistości. Postaci, które autor powołał do życia, wydają się być tak prawdziwe jak każdy z nas. Nie tyczy się to tylko głównych bohaterów, ale również tych mniej znaczących, którzy pojawiają się w powieści wyłącznie przelotnie. Za to Lehane’owi, jak zresztą każdemu pisarzowi, który stanowczo rezygnuje z chodzenia na skróty i tworzenia manekinów, zamiast postaci literackich, należą się wielkie brawa. Każda z osób pojawiających się w powieści ma swój własny, niepowtarzalny rys, który odróżnia ją od pozostałych. Taką postacią jest Bubba Rogowski – przyjaciel dwójki detektywów z lat szkolnych, który wybrał trochę mniej legalną drogę życia niż swoi rówieśnicy. Jednak majstersztykiem bohaterów drugoplanowych jest psychopatyczny Kevin Hurlihy. Kolejny szkolny znajomy Patricka i Angeli, który w okularach ze szkłami przypominającymi denka od butelek i z charakterystycznie cienkim głosikiem jest w stanie wzbudzić panikę niejednego twardziela. Zaletą powieści jest również warstwa dialogów, które są dopasowane idealnie do każdej z postaci. Nie ma dłużyzn, nie ma żałosnych odzywek świadczących o nieumiejętności pisania twórcy. Jest za to sporo sarkazmu i naturalności. Wszystko to sprawia, że Ciemności, weź mnie za rękę czyta się od początku aż do stopki redakcyjnej z ogromną przyjemnością i sporą dozą napięcia.



Chociaż recenzja jest już praktycznie zakończona, to jednak nie umiałabym sobie odpuścić chociażby krótkiej notki, dotyczącej niekompetencji korektora zajmującego się tą powieścią. Już na pierwszych stronach czytelnika rażą w oczy literówki, które pojawiają się stanowczo zbyt często, jak na książkę wydaną przez szanujące się wydawnictwo. Jest to jedyny mankament tej pozycji, paradoksalnie zupełnie niezależny od autora. Świadczy to chyba tylko o tym, jak dobrą powieścią jest Ciemności, weź mnie za rękę. Każdemu, kto z twórczością Lehane’a jest za pan brat oraz wszystkim tym, którzy jeszcze nie mieli okazji zapoznać się z twórczością tego pana – jak najbardziej polecam!

Moja ocena: 7,5/10

Autor: Dennis Lehane
Tytuł: Ciemności, weź mnie za rękę
Data wydania: 4.08.2011
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Liczba stron: 408

czwartek, 8 grudnia 2016

"Śmieję się z bogami" Fernanda Pivano, Charles Bukowski - recenzja



Hank, szczery facet


Przez rodziców nazwany – Henry Charles Junior, na okładkach – Charles, w powieściach i opowiadaniach – Henry, a dla znajomych po prostu Hank. Wiele imion, ale twarz jedna i niezmienna, brzydka i poznaczona starymi bliznami po ogromnych pryszczach, z pijackim nochalem i małymi oczkami. Mowa oczywiście o Charlesie Bukowskim, szczerym do bólu pisarzu i, jak pokazuje nam po raz kolejny, równie szczerym człowieku.




Jest rok 1980. Ferdnanda Pivano, włoska tłumaczka i krytyczka, przyjeżdża do Stanów Zjednoczonych na rozmowę z jednym z najbardziej niepokornych pisarzy amerykańskich, znienawidzonego przez feministki i uwielbianego przez zwykłych czytelników, którzy odnajdują się w brutalnej, smutnej wizji rzeczywistości, jaką Bukowski przedstawia w swoich opowiadaniach i powieściach, a nawet wierszach. Nie jest to rozmowa o literaturze, o pisarstwie, bo Bukowski zżymał się na samą myśl o tym, że musi udzielić wywiadu i po raz setny odpowiadać na te same, nudne pytania. Pivano postarała się, by jej wizyta w domu pisarza przebiegła raczej jak przyjemne spotkanie przy winie (choć sama nie piła), niż agresywne lub napuszone przepytywanie z ulubionych lektur czy twórczych rytuałów.



Gdybym poszedł do psychiatry i dowiedział się, gdzie krzyżują się wszystkie przewody w moim mózgu, i dał je wyprostować, wtedy zacząłbym głaskać dzieci po główkach i uśmiechać się do jabłoni, a potem szedłbym na górę, żeby pisać. Pisałbym jakieś gówna, których nikt nigdy by nie czytał, ponieważ byłoby tam wszystko to, co ludzie mówią lub robią, albo udają, że mówią lub robią. Kiedy idę na górę, żeby pisać, to taki, jaki teraz jestem. Bez żadnych ulepszeń.



Na książkę Śmieję się z bogami składają się dwie rozmowy Pivano z Bukowskim, notatki dziennikarki, tekst Scena i ekran oraz podsumowanie. I chociaż chciałabym powiedzieć, że z zapartym tchem czytałam wywiad i to on był najmocniejszą stroną tej publikacji, byłoby to wierutne kłamstwo. Owszem, rozmowa z Bukowskim po prostu nie mogła być zła, przynajmniej nie dla kogoś, kto jego twórczość uwielbia w takim stopniu jak ja. Jednak poruszane przez Pivano tematy – machismo, reakcja feministek na jego twórczość, relacje z rodzicami czy nonkonformistyczna postawa eksponowana w twórczości i życiu Bukowskiego – są nam doskonale znane z całej masy opowiadań i kilku powieści. Szczerość i prostota z jaką autor opowiada o sobie i swoim stylu bycia (pisanie, wyścigi, picie), to żadne novum dla kogoś, kto Bukowskiego zna. A nie trudno go poznać, jeśli czyta się ze zrozumieniem jego utwory, których, ze względu na jego niezwykłą płodność, jest mnóstwo. Zapis wywiadów z Pivano staje się zatem bardziej ciekawostką, dodatkiem do tego, co już wiemy i za co kochamy (bądź nienawidzimy) Bukowskiego.



Jednak prawdziwym rarytasem, wisienką na torcie są notatki tłumaczki, jej interpretacje niektórych książek autora, które poczynione są z niezwykłym wyczuciem i wrażliwością nie tylko zawodowej krytyczki literackiej, ale przede wszystkim czytelniczki, która jest w stanie docenić prostotę i bezpośredniość stylu Bukowskiego. Teksty Pivano mogą być doskonałym podsumowaniem dla fanów twórczości Starego Świntucha, jak i idealnym startem dla tych, którzy nie mieli jeszcze przyjemności poznać wspomnianych Na południe od nigdzie czy Kobiet. Uwagi włoskiej krytyczki najlepiej udowadniają, że Bukowski to nie tylko poza, to nie tylko seks, chlanie i wulgaryzmy, że tkwi w nich surowe piękno, rozdzierająca wręcz samotność i brak nadziei.



Jednak nie brak w jego utworach humoru, tak jak i nie brak go w jego życiu – wywiad z Pivano pokazuje to doskonale, zwłaszcza że czasem dziennikarka zdaje się patrzeć na wszystko śmiertelnie poważnie. Choć Bukowski nieraz otarł się o śmierć, jego życie było pasmem kolejnych smutnych prac, jeszcze smutniejszych mieszkań we wstrętnych dzielnicach i kobiet, które porządnie dawały mu w kość, nie bał się żartować, często wrednie i agresywnie, innym razem całkowicie autoironicznie. Śmiał się do samego końca.

Moja ocena: 7/10

Za możliwość śmiania się razem z Bukowskim, dziękuję
 
Tytuł: Śmieję się z bogami
Autorka: Fernanda Pivano (w rozmowie z Charlesem Bukowskim)
Data wydania: wrzesień 2016
Wydawnictwo: Wydawnictwo w podwórku