"Przebudzenie" Stephen King - recenzja

Nawet śmierć może umrzeć wraz z dziwnymi eonami.

Przebudzenie Stephena King już od dłuższego czasu kurzyło się na półce, czekając na swoją kolej. Nie zachęcał mnie do niej ani opis, ani tym bardziej okładka. Czasem jednak potrzeba nam trochę odpoczynku od angażującej literatury, dlatego dwa dni temu bez wahania sięgnęłam właśnie po tę zaległą powieść Kinga. I bawiłam się naprawdę świetnie.

Wszystko zaczyna się, gdy na Jamiego Mortona bawiącego się swoim zestawem żołnierzyków, pada cień. Stojący nad nim pastor, Charles Jacob, nazywany przez dorosłego Jamiego piątą osobą dramatu, okaże się niezwykle dobrym, kochającym i pomysłowym człowiekiem, którego ogromną pasją jest elektryczność. Jednak to tylko jedna twarz wielebnego Charlesa. Drugą poznamy, gdy w tragicznym wypadku zginie jego żona i mały synek. To właśnie wtedy wygłosi Straszne Kazanie, słowa, które zapadną w pamięć wielu mieszkańcom tego niewielkiego miasteczka, w tym także Jamiemu. Wiele lat później losy tej dwójki znów się połączą, choć właściwie można by powiedzieć, że były ze sobą nierozerwalnie powiązane od kiedy Jamie zobaczył stojącego nad nim Charlesa.

Mam kilka książek Kinga na swoim koncie, nie jest tego wiele (jeśli wziąć pod uwagę liczbę wydanych powieści i zbiorów opowiadań), jednak mogę spokojnie nazwać się entuzjastką jego twórczości. Szanuję styl autora, który od samego początku potrafi wciągnąć mnie w opisywana historię, jego niesamowitą i czasami strasznie frustrującą skłonność do wplatania dygresji wszędzie tam, gdzie się da oraz wyobraźnię, która nierzadko wprost powala. Dlatego zabierając się za Przebudzenie w pewnym sensie wiedziałam, czego się spodziewać. King mnie nie zawiódł, choć powieść ma swoje lepsze i gorsze momenty. Nie zmienia to faktu, że jest ona przede wszystkim doskonałą rozrywką, która wciąga (wchłonęłam ją w niecałe dwa dni) i wywołuje emocje. Nawet jeśli miałoby to być tylko rozrzewnienie, ciche westchnięcie nad minionymi dniami lub powoli rozrastający się strach. Strach przed śmiercią.

Nie mówię o tym bez przyczyny. Powieść Kinga dzieli się na dwie części – pierwszą z nich jest dość sielska atmosfera małego miasteczka, opis cudownej, kochającej się rodziny, która oczywiście przeżywa swoje wzloty i upadki; druga związana jest ze Strasznym Kazaniem, elektrycznością i próbą poznania tego, co dzieje się po śmierci. Pierwsza część jest stanowczo moim faworytem. Uwielbiam Kinga w tych sentymentalnych opisach, pełnych wspomnień z dzieciństwa, zabaw i przygód, które, na całe szczęście, nie każdemu dzieciakowi się przydarzają. Autor przepięknie pokazał te lata świetności w Joyland, jednak Przebudzenie niewiele od tego odbiega. King jak mało kto potrafi opowiedzieć historię, która korzeniami sięga do czasów dzieciństwa i dorastania, czasu zabaw i ważnych wyborów, by później przejść do szarej i nierzadko przerażającej dorosłości. Jest tak właśnie w tym przypadku. Piękne dzieciństwo przemija bezpowrotnie, a życie staje się coraz większym ciężarem, pełnym rozterek i ogromnych pomyłek. Dokładnie tak przedstawiają się nam losy Jamiego. Aż do czasu, gdy na jego drodze ponownie staje Charles Jacob.

Druga część jest dużo bardziej enigmatyczna, niepokojąca, ale – koniec końców – także trochę rozczarowująca. Pełno w niej zagadnień związanych z wiarą, cudów oraz mrocznych mocy, którymi człowiek nie powinien się interesować. King nawiązuje tu do Lovecrafta, ale także do Mary Shelley. Zresztą nim zaczniemy czytać Przebudzenie, możemy zgłębić listę nazwisk pisarzy, którym dedykowana jest ta książka. Chciałabym powiedzieć, że ta powieść mnie przestraszyła, chciałabym czuć ten sam lęk, który w dużej mierze kieruje głównym bohaterem. Jednak sama tajemnica jest raczej miałka, a jej rozwiązanie, cóż, trochę inaczej to sobie wyobrażałam. Nie zmienia to jednak faktu, że Przebudzenie ma w sobie coś mrocznego, co niejednego z Was może przyprawić o dreszcz. Ujawnia się to przede wszystkim w opisach koszmarów, które nawiedzają Jamiego. Koszmarów związanych z tym odwiecznym i niezmiennym lękiem, który króluje w umyśle człowieka od zarania dziejów – lękiem przed śmiercią, nicością lub tym, co może kryć się za drzwiami do drugiego świata. Wizja Kinga raczej nie wzbudzi Waszej sympatii do zaświatów.

Z całą pewnością mogę powiedzieć, że było to kolejne udane spotkanie z prozą mistrza horrorów. Chociaż Przebudzenie mnie nie przestraszyło, była to powieść solidna, miejscami magiczna i pasjonująca. Mogę ją polecić nie tylko tym, którzy z Kingiem znają się już doskonale, ale także tym, którzy nie wiedzą, od czego zacząć swoją przygodę z tym autorem. 

Moja ocena: 6,5/10

Stephen King

Tytuł: Przebudzenie

Data wydania: 13.11.2014

Wydawnictwo: Prószyński i S-ka

Liczba stron: 536

"18% szarości" Zachary Karabaszliew - recenzja

Szarość w stu procentach

Zachary Karabaszliew to raczej nieznany w naszym kraju bułgarski pisarz, dziennikarz i autor sztuk teatralnych. W 2008 roku ukazał się jego debiut, 18% szarości, który na polskim rynku wydawniczym pojawi się w tym roku nakładem wydawnictwa Książkowe Klimaty.

 

Nie ma jej od dziewięciu ranków – to pierwsze zdanie powieści, jednak doskonale mówi nam o rozchwianym stanie psychicznym głównego bohatera, odliczającego dni straty. Bohaterem tym jest Zack – emigrant, fotograf, człowiek, który pragnął być muzykiem a teraz pracuje w firmie farmaceutycznej. Jego żona odeszła, a on miota się od ściany do ściany i zastanawia się, co począć przez kolejne dni naznaczone brakiem tej idealnej istoty, którą udało mu się poślubić. Postanawia przekroczyć granicę z Meksykiem, uchlać się do nieprzytomności i, jeśli szczęście dopisze, zaliczyć jakąś panienkę. Choć udało mu się upić, jego dalsze plany pokrzyżowało trzech facetów: dwóch kopiących i jeden kopany. Sprawy komplikują się jeszcze bardziej, gdy prawie nieprzytomny Zack rani napastników i ucieka ich samochodem, w bagażniku którego, jak się szybko okazuje, znajduje się worek z dość ciekawą zawartością. Niestety nie jest to ciało. To tylko marihuana.

Karabaszliew podzielił swoją powieść na trzy części: teraźniejszość, w której Zack musi borykać się z problemami związanymi z odejściem żony i marihuaną w bagażniku, przeszłość z nakreślonymi przez bohatera wspomnieniami dotyczącymi życia w Bułgarii i emigracji, a także trzecią, którą określam jako sesja zdjęciowa. Stanowi on wyłącznie wymianę zdań między Zackiem i Stellą. Ten krótki, acz treściwy przerywnik, stanowi chyba najjaśniejszą część powieści, głównie ze względu na fakt, iż autor dopuszcza w nim do głosu dwie osoby na tych samych warunkach, w przeciwieństwie do poprzednich części, w których to Zack jest narratorem. A nie można powiedzieć, by był on wymarzonym przewodnikiem po Stanach i Bułgarii. Zack nie jest antypatyczny, choć prawdopodobnie wielu z Was właśnie tak będzie na niego patrzeć. Dla mnie ten bohater jest po prostu nijaki. Zdaję sobie sprawę z tego, że autor wykreował go w taki sposób, by ukazać stracone ideały, zmarnowany talent artystyczny i coraz większe pogrążanie się w typowo amerykańskim konsumpcjonizmie. Nie zmienia to jednak faktu, że nasza szara choć, w zamiarze, skrywająca spory potencjał postać jest dla mnie całkowicie pozbawiona rysów charakterystycznych czy głębi psychologicznej, wychodzącej poza użalanie się nad swoim losem.

Dużo lepiej wypada Stella, którą poznajemy głównie za pośrednictwem Zacka a także dzięki krótkim, rwanym wypowiedziom podczas sesji zdjęciowych. Żona głównego bohatera jawi się jako osoba idealna, skryta artystka, która pomimo ciężkich chwil nie opuszcza swojej bratniej duszy, coraz bardziej gubiącej się w świecie amerykańskiego snu. Spełnienie artystyczne oddala spełnienie w związku, jej życie jest niepełne choć możemy odczuć, iż Stella próbuje je naprawiać. Jednak czytelnik z łatwością zauważy, że ten obraz to piękna mistyfikacja stworzona przez Zacka. Podczas jednej z sesji bohater wykrzykuje w stronę swojej żony:

- czy nie mogłabyś chociaż przez chwilę być po prostu obiektem!

Odpowiedź Stelli jest prosta: - nie.

Ta krótka wymiana zdań doskonale pokazuje stosunek męża do swojej żony, która z biegiem lat z podmiotu staje się przedmiotem, czczonym i kochanym ale tylko w zamyśle. Ukazanie tego przedziwnego stosunku Zacka do ukochanej jest najmocniejszym punktem powieści, która niestety nie przynosi zbyt wiele pozytywów.

... Komu potrzebna jest jeszcze jedna książka o rozstaniu? Komu potrzebna jest jeszcze jedna smutna książka?

Podczas lektury 18% szarości również zadawałam sobie te pytania. Gdyby była to jeszcze jedna dobra książka o rozstaniu, czytałabym ją z przyjemnością. Niestety powieść Karabaszliewa jest nie tylko mało oryginalna, ale po prostu nudna. Fabuła, która miała być oczywiście tylko pretekstem do poważnych rozmyślań na temat życia w Ameryce, upadku wartości i rezygnowaniu z pasji na rzecz wygodnego życia (ten aspekt przekazany został łopatologicznie za pomocą kilkukrotnego przytoczenia przypowieści o talentach), nuży z każdą kolejną stroną coraz bardziej. Zakończenie jest boleśnie przewidywalne, a sama podróż, która przecież miała być ważniejsza od jej celu, ciągnie się w nieskończoność wśród jęków i biadolenia bohatera, który nie jest w stanie wykrzesać z siebie czegoś poza kilkoma wulgaryzmami, myśleniem o kobietach i robieniem zdjęć. Karabaszliew jest bardzo biednym krewnym Bukowskiego (jakimś dalekim kuzynem dziewiątego stopnia), próbującym szokować językiem i urywanym stylem, ale okazuje się po prostu zwykłą kalką kalki. Nic w tej powieści mnie nie porwało, nic nie skłoniło do zastanowienia. Mówię to z bólem serca – nie polecam. 

Moja ocena: 3/10
 

Za możliwość przeczytania książki dziękuję

Autor: Zachary Karabaszliew

Tytuł: 18% szarości

Liczba stron: 416

Tłumaczenie: Hanna Karpińska

Wydawnictwo: Książkowe Klimaty

"Middlesex" Jeffrey Eugenides - recenzja

 

Boska jednia

 

Stan, w którym znalazłam się po przeczytaniu nagrodzonej Pulitzerem powieści Jeffreya Eugenidesa – Middlesex – jest czymś niezwykle trudnym do opisania. Były zachwyty, to oczywiste. Były też przemyślenia, był żal, że ta piękna przygoda już się skończyła. Była chęć sięgnięcia po powieść po raz kolejny. A teraz jest pustka, pustka towarzysząca mi tylko po przeczytaniu książek najlepszych z najlepszych. Co, po tych ponad sześciuset stronach czystego ideału, ma napisać taki robaczek jak ja?

Chociaż Middlesex jest przede wszystkim opowieścią o życiu Cala (wcześniej Calliope) – około czterdziestoletniego hermafrodyty – rozpoczęła się ona na długo przed narodzinami naszego narratora i głównego bohatera. Jego historia jest bowiem także historią genu, mutacji na piątym chromosomie, którą musimy poznać, by zrozumieć ogrom istnienia składającego się z wiedzy i doświadczeń, ale także błędów wielu pokoleń. Dlatego wraz z nim przyglądamy się losom Desdemony i Eleutheriosa, zwanego Leftym, którzy jeszcze w Grecji byli rodzeństwem, jednak po opuszczeniu kraju stali się mężem i żoną, rodzicami Miltona, dziadkami Cala.

Ta recenzja będzie jednym wielkim hymnem ku czci inteligencji, błyskotliwości i talentu pisarskiego pana Eugenidesa. Nie poradzę nic na to, że kocham opowieści zdające się trwać w nieskończoność, będące dokładnym studium nie tylko rodziny, społeczeństwa ale także jednostki – w tym wypadku niepodważalnie niesamowitej, wymykającej się wszelkim kategoriom. Opowieści niepozbawione humoru, przy których można jednocześnie płakać. Opowieści, które skłaniają do myślenia. Dlatego jeśli popadnę w zbytnią przesadę, zacznę rozpływać się nad tą powieścią niczym nastolatka opowiadająca o swojej pierwszej miłości, proszę, wybaczcie mi.

Middlesex jest książką wielowątkową, dotykającą nie tylko problemów płci, choć to właśnie one wysuwają się na pierwszy plan ze względu na postać głównego bohatera, ale także spraw związanych z segregacją rasową, rewolucją seksualną, kapitalizmem, wojną i religią. Wszystko to okraszone atmosferą przemysłowego Detroit, w którym fabryki najpierw dawały pracę wielu mężczyznom, później zaś straszyły pustkami, by następnie stać się jedynie ciekawostką, przedmiotem na industrialnym zdjęciu. Eugenides łączy te wątki z wrodzoną finezją, jak nikt inny potrafi przemycić poruszające treści do świata zwykłej greckokatolickiej rodziny. Wiemy jednak doskonale, że przeciętność ich losów jest pozorna, że dokonane przez nich wybory, ich błędy i potknięcia, tradycja, którą rodzina Stephanides przyniosła na plecach aż z Grecji, cała przeszłość, o której chcieliby zapomnieć, wróci w przyszłości, zatoczy pełne, doskonałe koło. Jego upostaciowieniem jest właśnie Cal, hermafrodyta – istota idealna, składająca się z dwóch połówek.

- Zawsze byli hermafrodyci, Cal. Zawsze. Platon napisał, że pierwsza istota ludzka była hermafrodytą. Wiedziałeś o tym? Pierwsza osoba składała się z dwóch połówek, jednej męskiej, a drugiej żeńskiej. Następnie te dwie części rozdzieliły się. Dlatego wszyscy ciągle poszukują tej drugiej połówki. Wszyscy oprócz nas. My już posiadamy obie połówki.

Cal nie szuka swojej drugiej połówki. Jednak nie dlatego, że odczuwa pełnię swojego istnienia. Jest samotny, choć nie do końca się do tego przyznaje. Chodzi na randki, poznaje kolejne kobiety, jednak w chwili, w której wymaga to od niego większego zaangażowania się – zaangażowania fizycznego – odchodzi jak sen. Eugenides w niewielkich podrozdziałach pokazuje życie swojego bohatera po przemianie, życie ciekawe choć pozbawione kontynuacji. Cal nie przekaże dalej swojego genu, nie ma takiej możliwości. Dobrowolnie jednak rezygnuje także z tego, co skłoniło jego dziadków do niewybaczalnego grzechu, co połączyło jego rodziców. Choć zdaje się posiadać wiedzę wykraczającą poza doświadczenia zmysłowe, pamięta to czego pamiętać nie może i rozumie myśli swojej rodziny, jest w pewnym stopniu wydrążony, pozbawiony czegoś, co dookreślałoby go bardziej niż płeć. Domu, ciepła, miłości.

hermafrodyta – 1. osobnik posiadający organy płciowe i wiele drugorzędowych cech płciowych zarówno męskich, jak i żeńskich. 2. o czymś składającym się z kombinacji rożnych lub przeciwstawnych elementów. Zob. też POTWÓR.

Chociaż Cal nie jest potworem, nie w mniemaniu ludzi wykształconych i posiadających choć śladową wrażliwość, to właśnie przed takim rozwojem spraw drży Desdemona, która, nastraszona przez nieświadomego zaprzyjaźnionego lekarza, wyobraża sobie swoje dzieci, spłodzone z własnym bratem, jako małe, futrzaste istotki, posiadające dodatkowe palce lub ogon. Lęk przed spłodzeniem potwora towarzyszy także Tessie, matce Cala, która za podszeptem męża, postanowiła poigrać z naturą, by urodzić dziewczynkę, nie kolejnego chłopca. Strach jest istotnym elementem życia kobiet opisanych przez Eugenidesa. Jest to strach przed nieznanym, przed boską zemstą za popełnienie grzechu, strach przed cielesnością i wszystkim, co z nią związane. Dlatego też Cal przez bardzo długi czas żyje w niewiedzy, jakby odseparowany od własnego ciała, choć tak bardzo od niego zależny.

Middlesex jest dziełem genialnym. Tak, nie boję się użyć tego słowa. To powieść, w której mogłam się rozsmakowywać, jednocześnie pragnąc przeczytać ją jak najszybciej i psiocząc na to, że już się kończy. Piękna, mądra i napisana w sposób wręcz idealny – językiem barwnym, choć nie przesadzonym, czasem poetyckim, czasem brudnym, zawsze jednak doskonale dopasowującym się do sytuacji. Z pewnością przeczytam ją jeszcze nie raz, wyciągając kolejne wnioski, delektując się każdym słowem. I wiem na pewno, że mój zachwyt nie zmaleje nigdy.

Moja ocena (w pełni zasłużona): 10/10

Autor: Jeffrey Eugenides

Tytuł: Middlesex 

Data wydania: 23.09.2015 (wznowienie)

Liczba stron: 608 

Wydawnictwo: Sonia Draga